شیلنگ پنوماتیک یکی از پرکاربردترین تجهیزات در صنایع مختلف از جمله کارگاههای صنعتی، خودروسازی، نجاری، رنگپاشی و دستگاههای بادی است. این شیلنگها وظیفه انتقال هوای فشرده از کمپرسور به ابزار یا دستگاه را بر عهده دارند و به دلیل فشار بالایی که در آنها جریان دارد، رعایت نکات ایمنی هنگام استفاده از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. عدم توجه به اصول ایمنی میتواند باعث ترکیدگی شیلنگ، آسیب به دستگاه و حتی صدمات جدی به افراد شود. در این مقاله به بررسی مهمترین نکات ایمنی در استفاده از شیلنگ پنوماتیک میپردازیم.
اولین گام برای استفاده ایمن از شیلنگ پنوماتیک، انتخاب صحیح آن است. هر شیلنگی ظرفیت مشخصی از فشار و دما را تحمل میکند.
قبل از هر بار استفاده از شیلنگ پنوماتیک باید آن را از نظر ظاهری بررسی کنید. ترکها، شکستگیها، فرسودگی و پوسیدگی میتواند خطرساز باشد. همچنین اتصالات و کوپلینگها باید محکم و بدون نشتی باشند. اگر هرگونه آسیب یا نشتی مشاهده شد، بهتر است شیلنگ تعویض شود.
شیلنگ پنوماتیک نباید بیش از حد خم یا پیچیده شود. هر شیلنگ دارای حداقل شعاع خمیدگی است که در مشخصات فنی آن درج میشود. خم کردن بیش از حد باعث ترک خوردن یا کاهش عمر مفید شیلنگ خواهد شد. توصیه میشود شیلنگها در مسیرهای صاف و با کمترین پیچخوردگی استفاده شوند.
در محیطهای کاری که احتمال تماس شیلنگ با لبههای تیز، اجسام سنگین یا سطوح داغ وجود دارد، استفاده از محافظ شیلنگ ضروری است. این محافظها معمولاً از جنس فنری یا روکشهای خاص ساخته میشوند و مانع از پارگی یا آسیب دیدن شیلنگ میشوند.
یکی از دلایل اصلی ترکیدن یا آسیب دیدن شیلنگ پنوماتیک، کشیده شدن بیش از حد آن است. همیشه باید طول شیلنگ متناسب با نیاز انتخاب شود و از کشیدن آن برای رسیدن به نقاط دور خودداری کرد. استفاده از قرقره شیلنگ جمعکن میتواند به جلوگیری از کشیدگی کمک کند.
هر شیلنگ پنوماتیک دارای محدوده فشار و دمای کاری است. کار کردن در خارج از این محدوده میتواند منجر به پارگی یا انفجار شیلنگ شود. برای مثال:
یکی از بخشهای حساس سیستم پنوماتیک، اتصالات شیلنگ است. اگر اتصال بهدرستی محکم نشده باشد، احتمال نشت هوا یا جدا شدن شیلنگ در حین کار وجود دارد. این مسئله میتواند باعث ایجاد سر و صدا، هدررفت انرژی و حتی آسیب به افراد شود. همیشه از کوپلینگهای استاندارد و نوار تفلون یا آببندی مناسب استفاده کنید.
بسیاری از شیلنگهای پنوماتیک نسبت به مواد شیمیایی، روغنها و حلالها حساس هستند و تماس با این مواد موجب خوردگی یا کاهش مقاومت آنها میشود. اگر در محیط کاری مواد شیمیایی وجود دارد، باید از شیلنگهایی استفاده کنید که مقاومت شیمیایی بالایی داشته باشند.
روش نگهداری صحیح تأثیر مستقیمی بر عمر مفید شیلنگ دارد:
یکی از مهمترین اصول ایمنی در استفاده از شیلنگ پنوماتیک، آموزش کاربران است. کارگرانی که با تجهیزات بادی کار میکنند باید با خطرات احتمالی، نحوه اتصال صحیح، میزان فشار مجاز و شیوههای نگهداری آشنا باشند. آموزش درست میتواند بسیاری از حوادث را پیشگیری کند.
هنگام کار با شیلنگهای پنوماتیک، استفاده از وسایل ایمنی فردی مانند:
یکی از مهمترین نکات ایمنی این است که قبل از جدا کردن یا تعویض شیلنگ، جریان هوای فشرده قطع شود. جدا کردن شیلنگ در حالی که هوا در آن جریان دارد میتواند خطرناک باشد و باعث پرتاب ناگهانی شیلنگ یا اتصالات شود.
سیستمهای پنوماتیک نیاز به بازبینی دورهای دارند. شیلنگها باید هر چند وقت یکبار از نظر نشتی، ترکخوردگی یا کاهش انعطافپذیری بررسی شوند. همچنین فیلترهای هوای کمپرسور باید تمیز شوند تا از ورود ذرات و روغن به داخل شیلنگ جلوگیری شود.
هرچند ممکن است شیلنگهای ارزانقیمت در کوتاهمدت مقرونبهصرفه به نظر برسند، اما استفاده از شیلنگهای بیکیفیت خطرات جدی به همراه دارد. شیلنگهای استاندارد دارای نشان کیفیت و تأییدیه هستند و استفاده از آنها امنیت بیشتری فراهم میکند.
در محیطهای صنعتی بزرگ، بهتر است شیلنگها بر اساس مشخصاتشان (فشار، قطر، تاریخ تولید و تاریخ آخرین سرویس) برچسبگذاری شوند. این کار کمک میکند تا اپراتورها از شیلنگ مناسب استفاده کنند و زمان تعویض آنها به موقع انجام شود.
شیلنگ پنوماتیک یکی از ابزارهای مهم و کاربردی در صنایع مختلف است که استفاده ایمن از آن نیازمند رعایت مجموعهای از نکات ساده اما حیاتی میباشد. انتخاب شیلنگ مناسب، بررسی سلامت پیش از استفاده، جلوگیری از خمیدگی و کشیدگی بیش از حد، محکم کردن اتصالات، دور نگه داشتن از مواد شیمیایی، نگهداری صحیح، آموزش کارکنان و استفاده از تجهیزات ایمنی فردی، همگی عواملی هستند که از بروز حوادث و خسارات جلوگیری میکنند.
در نهایت باید یادآور شد که هزینه خرید شیلنگ باکیفیت و رعایت اصول ایمنی، بسیار کمتر از خسارات ناشی از حوادث احتمالی است. پس بهتر است همیشه ایمنی را در اولویت قرار دهید.
